Miasto wojewódzkie (siedziba województwa podlaskiego), na prawach powiatu i powiatowe; leży na Wysoczyźnie Białostockiej, nad Białą, dopływem Supraśli. Największe miasto, główny ośrodek gospodarczy i kulturalno-naukowy północno-wschodniej części kraju. Ośrodek przemysłowy i handlowo-finansowy (w znacznym stopniu nastawiony na obsługę handlu z Białorusią i Rosją). Węzeł kolejowy i drogowy. Siedziba metropolii Kościoła rzymskokatolickiego i diecezji białostocko-gdańskiej Cerkwi prawosławnej. Giełda Rolno-Towarowa, Międzynarodowe Targi Białostockie.

Miasto wojewódzkie, siedziba wojewody kujawsko-pomorskiego i powiatu grodzkiego, miasto powiatowe, położone w Kotlinie Toruńskiej, nad Brdą, u jej ujścia do Wisły. Jeden z największych ośrodków przemysłowych kraju, ważny ośrodek handlowo-finansowy. Duży węzeł komunikacyjny, port śródlądowy, Port Lotniczy im. Ignacego Jana Paderewskiego (Bydgoszcz-Szwederowo) leży na południu od centrum miasta. Ośrodek nauki i kultury. Szkoły wyższe, w tym Uniwersytet Kazimierza Wielkiego (UKW), Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy, Akademia Muzyczna.

Miasto wojewódzkie (siedziba województwa pomorskiego) i na prawach powiatu, położone nad Zatoką Gdańską i Martwą Wisłą (przez miasto przepływają również Śmiała Wisła, Radunia i Motława), w miejscu, gdzie nizinne Żuławy stykają się z wysoczyzną Pojezierza Kaszubskiego. Największe miasto, główny ośrodek gospodarczy, kulturalny i naukowy północnej Polski, jeden z największych portów nad Morzem Bałtyckim, siedziba Międzynarodowego Związku Miast Bałtyckich. Ośrodek turystyczny o międzynarodowym znaczeniu. Siedziba metropolii Kościoła rzymskokatolickiego. Wraz z Gdynią i Sopotem tworzy aglomerację Trójmiasto.

Miasto wojewódzkie i na prawach powiatu (siedziba województwa śląskiego), położone na Wyżynie Katowickiej, nad Rawą (dopływ Brynicy). Centrum konurbacji górnośląskiej i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), jeden z głównych ośrodków przemysłowych, finansowych i handlowo-usługowych oraz jeden z najważniejszych węzłów kolejowych kraju. Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice-Pyrzowice na północnym obrzeżu konurbacji. Siedziba metropolii Kościoła rzymskokatolickiego. Szkoły wyższe, w tym Uniwersytet Śląski (od 1968 r.), Śląska Akademia Medyczna, Akademia Ekonomiczna, Akademia Wychowania Fizycznego, Akademia Muzyczna. Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego, Śląski Teatr Lalki i Aktora „Ateneum". Państwowa Filharmonia Śląska, znana Wielka Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia. Wydawnictwa. Muzeum Śląskie, Muzeum Historii Katowic, Muzeum Prawa i Prawników Polskich, Muzeum Archidiecezjalne, Muzeum Misyjne Franciszkanów (w Panewnikach), Muzeum Najmniejszych Książek Świata (w Piotrowicach).

Miasto wojewódzkie (siedziba województwa świętokrzyskiego), na prawach powiatu i powiatowe, położone w Górach Świętokrzyskich. Ważny ośrodek przemysłowy (w tym przetwórstwo metalowe), ośrodek handlowo-finansowy i usługowy. Węzeł kolejowy i drogowy. Szkoły wyższe, w tym Politechnika Świętokrzyska. Ośrodek turystyczny. Muzeum Narodowe (bogata kolekcja malarstwa polskiego), Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego, Muzeum Zabawkarstwa, Muzeum Zbiorów Geologicznych. Znane od 1084 r.; od końca XI w. ośrodek dóbr biskupów krakowskich.

Miasto wojewódzkie (siedziba województwa małopolskiego), na prawach powiatu i powiatowe, położone nad Wisłą, na styku Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, kotlin Sandomierskiej i Oświęcimskiej oraz Pogórza Karpackiego. Pełna nazwa, nieurzędowa lecz usankcjonowana przez Rząd RP, Stołeczne Królewskie Miasto Kraków

Miasto wojewódzkie, na prawach powiatu i powiatowe, położone w północnej części Wyżyny Lubelskiej, nad Bystrzycą (dopływ Wieprza). Największe miasto, centrum gospodarcze i kulturalne południowo-wschodniej Polski. Ośrodek przemysłowy, handlowo-finansowy, usługowy, naukowy i turystyczny. Węzeł kolejowy i drogowy. Siedziba metropolii Kościoła rzymskokatolickiego. Szkoły wyższe, w tym Katolicki Uniwersytet Lubelski (KUL, założony w 1919 r.), Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (UMCS, założony w 1944 r.), Politechnika Lubelska, Uniwersytet Przyrodniczy, Uniwersytet Medyczny; instytuty naukowo-badawcze.

Miasto wojewódzkie, na prawach powiatu i siedziba powiatu łódzkiego wschodniego, położone na Wysoczyźnie Łaskiej i na obszarze Wzniesień Łódzkich, na wododziale dorzeczy Wisły i Odry, nieomal w samym środku kraju. Trzecie co do liczby mieszkańców - po Warszawie i Krakowie - miasto w Polsce. Wraz z sąsiadującymi gminami i pobliskimi miastami tworzy aglomerację łódzką, liczącą ok. 1 miliona mieszkańców. Największy obok Warszawy ośrodek przemysłowy kraju. Ośrodek handlowo-finansowy, kulturalny i naukowy. Uniwersytet Łódzki (założony w 1945 r.), Politechnika Łódzka, Uniwersytet Medyczny, Akademia Muzyczna, Akademia Sztuk Plastycznych, znana Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna.

Miasto wojewódzkie (siedziba województwa warmińsko-mazurskiego) na prawach powiatu i powiatowe, położone w środkowej części Pojezierza Olsztyńskiego, nad Łyną. Ośrodek przemysłowy (w tym wielkie zakłady opon samochodowych, przetwórstwo rolno-spożywcze), handlowy, finansowy, usługowy i turystyczny. Węzeł kolejowy i drogowy. Siedziba metropolii warmińskiej Kościoła rzymskokatolickiego. Wyższe Seminarium Duchowne Metropolii Warmińskiej „Hosianum” i inne szkoły wyższe (w tym informatyczne). Instytut Rybactwa Śródlądowego, Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego.

Miasto wojewódzkie na prawach powiatu i powiatowe; leży w Pradolinie Wrocławskiej, nad Odrą. Ośrodek przemysłowy (w tym centrum okręgu przemysłu cementowego), handlowo-finansowy i usługowy. Węzeł kolejowy i drogowy, port rzeczny. Ośrodek kulturalny, naukowy i turystyczny. Siedziba diecezji Kościoła rzymskokatolickiego. Uniwersytet Opolski (od 1994 r.), Politechnika Opolska; instytuty naukowo-badawcze. Muzeum Śląska Opolskiego. (zbiory archeologiczne, historyczne, etnograficzne, przyrodnicze, kolekcja malarstwa polskiego), Muzeum Diecezjalne, na przedmieściu Bierkowice skansen – Muzeum Wsi Opolskiej.

Miasto wojewódzkie, powiatowe (siedziba województwa wielkopolskiego i powiatu grodzkiego), historyczna stolica Wielkopolski, położone jest nad Wartą, na obszarze Poznańskiego Przełomu Warty oraz Pojezierzy Poznańskiego i Gnieźnieńskiego. Wielki ośrodek przemysłowy, jeden z głównych w kraju ośrodków handlowo-finansowych (słynne targi), naukowych, kulturalnych, (szczególnie kultury muzycznej - nazywany jest „muzyczną stolicą Polski”) i turystycznych. Ważny węzeł kolejowy i drogowy. Międzynarodowy Port Lotniczy im. Henryka Wieniawskiego (Poznań-Ławica) leży na zachód od centrum miasta. Szkoły wyższe, w tym Uniwersytet im. Adama Mickiewicza (założony w 1919 r.), Uniwersytet Medyczny, Uniwersytet Przyrodniczy, Politechnika, Akademia Ekonomiczna, Akademia Wychowania Fizycznego, Akademia Muzyczna, Akademia Sztuk Pięknych.

Miasto wojewódzkie (siedziba województwa podkarpackiego), na prawach powiatu i powiatowe, leży na skraju Podgórza Rzeszowskiego, nad Wisłokiem. Drugie co do wielkości i znaczenia gospodarczego, po Lublinie, miasto południowo-wschodniej Polski, duży ośrodek przemysłowy, handlowy, usługowy, naukowy i kulturalny. Węzeł drogowy i kolejowy, port lotniczy (Jasionka) na północ od miasta. Siedziba diecezji Kościoła rzymskokatolickiego. Szkoły wyższe, w tym Uniwersytet Rzeszowski i Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza.

Miasto wojewódzkie (ośrodek administracyjny województwa zachodniopomorskiego) na prawach powiatu, na Pobrzeżu Szczecińskim nad Odrą, niedaleko od jej ujścia do Zalewu Szczecińskiego, w pobliżu granicy z Niemcami. Największe miasto, główny ośrodek życia gospodarczego i kulturalnego północno-zachodniej części kraju. Ośrodek przemysłowy, handlowo-finansowy i usługowy. Wielki port morski, wraz ze Świnoujściem tworzy zespół portowy, będący drugim w Polsce pod względem wielkości przeładunków, po Porcie Gdańskim.

Stolica Polski, miasto wojewódzkie (siedziba województwa mazowieckiego) na prawach powiatu i siedziba powiatu warszawskiego-zachodniego. Położona jest na Nizinie Mazowieckiej, nad Wisłą. Największe miasto Polski, wraz z pobliskimi miastami i podmiejskimi gminami tworzy aglomerację warszawską, liczącą ok. 2,2 mln mieszkańców. Główny ośrodek życia politycznego, gospodarczego, kulturalnego i naukowego kraju, siedziba Sejmu, Senatu, Prezydenta RP, rządu, ministerstw i urzędów centralnych. Główny węzeł drogowy i kolejowy Polski, Międzynarodowy Port Lotniczy im. Fryderyka Chopina na Okęciu.

Miasto wojewódzkie (siedziba województwa dolnośląskiego), na prawach powiatu i powiatowe, położone na Nizinie Śląskiej, głównie w Pradolinie Wrocławskiej, częściowo na obszarze Równiny Wrocławskiej i Równiny Oleśnickiej, nad Odrą. Historyczna stolica Śląska. Największe miasto, główny ośrodek gospodarczy, kulturalny i naukowy południowo-zachodniej Polski. Ośrodek przemysłowy, handlowy i finansowy. Wielki węzeł kolejowy i drogowy, port rzeczny, Międzynarodowy Port Lotniczy (Strachowice) na zachodnich peryferiach miasta. Ośrodek turystyczny. Siedziba metropolii Kościoła rzymskokatolickiego oraz diecezji obrządku greckokatolickiego, Kościoła polskokatolickiego i Cerkwi prawosławnej.

Miasto wojewódzkie (siedziba sejmiku województwa lubuskiego), na prawach powiatu i powiatowe, malowniczo położone na obszarze Wału Zielonogórskiego, w odległości 10 km od Odry, pośród zwartych lasów i wzgórz, na północno-zachodnich rubieżach historycznego Śląska. Ośrodek przemysłowy, handlowo-finansowy, kulturalny i turystyczny. Uniwersytet (od 2001 r.). Teatr im. Leona Kruczkowskiego. Filharmonia Zielonogórska im. Tadeusza Bairda. Muzeum Ziemi Lubuskiej, Muzeum Wina, Muzeum Książki Środkowego Nadodrza.